w Baranowiczach
|
w Baranowiczach |
|
|
Mapa topograficzna okolic 1:100 000
RUŚ CZARNA
Nowogródzkie
II Rzeczpospolita
BARANOWICZE
biał.
БАРАНАВІЧЫ
rejon БАРАНАВІЦКІ
ros. БАРАНОВИЧИ
Baranaviczy, Baranavichy, Baranovichi,
hebr. באראנוביץ
|
Nowogródzkie: pow. Baranowicze, Nowogródek, Nieśwież, Stołpce mapa 1:75 000 |
Pierwsze wzmianki o Baranowiczach pochodzą z 1706 roku. Rozwój miejscowości nastapił w końcu XIX wieku w związku z położeniem na skrzyżowaniu nowo powstałych linii kolejowych Warszawa-Moskwa (1870) i Wilno-Lwów.
Baranowicze zostały założone w 1883 roku w majątku rodziny Rozwadowskich. W 1897 roku liczyły już 4,6 tys. mieszkańców (w tym 50% Żydów), a 1921 roku ponad 11 tys (67% Żydów).
W II Rzeczypospolitej Baranowicze otrzymały (1919) prawa miejskie.
Do miejscowej cerkwi przewieziono (1926) fragmenty wnętrza wyburzanego soboru prawosławnego w centrum placu Saskiego w Warszawie.
W Baranowiczach stacjonowało dowództwo 9 Brygady Jazdy (od 1924 roku 9 Samodzielna Brygada Kawalerii, od 1930 r. Brygada Kawalerii Baranowicze, od 1937 roku Nowogródzka Brygada Kawalerii) Wojska Polskiego i wchodzące w jej skład 26 pułk ułanów im. Hetmana Jana Karola Chodkiewicza oraz 9 dywizjon artylerii konnej. Brygada pod dowództwem gen. Władysława Andersa walczyła w kampanii wrześniowej 1939 roku w szeregach armii "Modlin".
Od 1938 roku w Baranowiczach działała duża radiostacja Polskiego Radia. Liczące blisko 30 tys. mieszkańców (1938) Baranowicze były największym miastem i głównym centrum komunikacyjnym województwa nowogródzkiego.
Baranowicze stanowiły wówczas centrum żydowskiej ortodoksji religijnej. Rabbi Elhanan Wasserman (1875-1941) wykształcił w znajomości Tory kilkuset uczniów.
We wrześniu 1939 roku Baranowicze okupowały oddziały armii sowieckiej, entuzjatycznie witane przez liczącą 9 tys. osób społeczność żydowską miasta. Podczas okupacji sowieckiej napłynęło tu ponad 3 tys. Żydów uciekających spod terenów okupowanych przez Niemcy.
Sowieci uczynili Baranowicze siedzibą obwodu przeniesionego z Nowogródka.
25 czerwca 1941 do miasta wkroczyły oddziały niemieckie 59 armii. Einsatzkommando 8 pod dowództwem Otto Bradfischa wymordowało w Baranowiczach latem 1941 roku 170 osób, głównie Polaków. Wkrótce Niemcy rozpoczęli mordowanie Żydów, w czym pomagały im oddziały pomocnicze litewskiej policji i ukraińskie. 31 lipca i 14 sierpnia w Baranowiczach przybywał Reichsführer SS Heinrich Himmler, twórca systemu ludobójstwa opartego na sieci obozów zagłady.
12 tys. Żydów stłoczono w zaledwie 6 budynkach getta, po ponad 30 osób w jednym pokoju. Akcję likwidacji getta rozpoczęto 4 marca 1942 roku. 22 września wywieziono do komów gazowych kolejne 6 tys. osób, do 14 grudnia 1942 roku zginęło następne 3 tys. ofiar. Ze względu na dogodne położenie komunikacyjne do Baranowicz zwożono Żydów z całej okolicy, m.in. 700 osób z obozu pracy w Mołodecznie. Kilkuset Żydów przeżyło okupacje niemiecką uciekając do lasów i przyłaczając się do oddziałów sowieckiej partyzantki.
W odległym 18 km od Baranowicz majątku Kołdyczewo, (należącym w II Rzeczyspolitej do polskiej rodziny Szalewiczów) Niemcy zorganizowali obóz , w którym zginęło 22 tysiące więźniów, głównie Żydów, a także Polaków. Wojnę przeżyło jedynie 250 z 12 tys. Żydów w Baranowiczach.
W pobliskiej Leśnej Niemcy wymordowali w obozie jenieckim blisko 90 tys. wziętych do niewoli żołnierzy sowieckich.
Po okresie ponownej okupacji sowieckiej (6 lipca 1944-1991) miasto w obwodzie brzeskim niepodległej Białorusi, liczące 173 tys. mieszkańców (1995)