|
|
|
Bracławskie (I RP) - Winnica
mapa 1:75 000 |
Miejscowość nad rzeczkami Moraszka i Kołbaśnia, 90 kilometrów od Winnicy. 5 maja 1383 roku nadanie Łuki Książęcej (Kniażej Łuki) otrzymał F. Karaczewski. W końcu XV wieku istniała tu wieś Karczmarowo.
Hetman wielki koronny Jan Zamoyski zbudował tu zamek (1579-85) i mury obronne. Od imienia Floriana Szarego - protoplasty rodu Zamoyskich nazwał miejscowoć Szarogródkiem .
Król Zygmunt III nadał Szarogródkowi (1588) prawa miejskie. Zamoyski ufundował klasztor jezuitów (1595) i kościół p.w. św. Floriana oraz uposażył go wsią Plebanówką.
Murowany, barokowy kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najwiętszej Maryi Panny (1627-36) został konsekrowany przez biskupa kamienieckiego Pawła Wołuckiego. W tym samym roku powstała tu szkoła jezuicka.
W czerwcu 1648 roku Kozacy pod wodzą Maksyma Krzywonosa doszczętnie zniszczyli kościół i miasto. Stacjonowała tu później jedna z sotni kozackiego pułku brasławskiego.
Szarogródek powróciło we władanie Rzeczypospolitej ok. 1660 roku. W 1663 roku król Jan Kazimierz podczas pobytu w Szarogródku nadał unickim Bazylianom monastyr w Podgórzanach koło Trembowli. Z Szarogródka pochodził H. Dymitrewicz opracował pierwszą bibliografię Podola (w rękopisie "Biblia mała").
Po kapitulacji Kamieńca (1672) na mocy traktatu w Buczaczu Rzeczpospolita oddała Podole - z Szarogródkiem Turcji. Turcy nazywali miasto "małym Stambułem". Powrócił on do Rzeczpospolitej (1699) po pokoju karłowickim. Dopiero wówczas była możliwa jego odbudowa (kościół odbudowano w 1717 roku).
Zagarnięty przez Rosję w II rozbiorze Polski (1793), już do Rzeczpospolitej nie powrócił.
W 1859 roku władze carskie zmieniły nazwę miasta na Szarogród, obowiązującą do dzisiaj. Budowa linii kolejowej w odległości 25 kilometrów od miasteczka (stacja Jaroszenko) uniemożliwiła dalszy rozwój miasteczka. W 1895 w kociele mariackim zainstalowano wykonane w Warszawie witraże.
W Szarogródku i w okolicy istnieją do dzisiaj duże skupiska Polaków. Sama parafia szarogródzka liczy ok. 3.000 wiernych, jest prowadzona przez polskich bernardynów. Należy do niej też duszpasterstwo w Plebanówce (ok. 1200 wiernych). Wybudowano tam duży kościół, podobnie jak w Kozłówce (ponad 800 wiernych) oraz w Rozkoszy (ok. 1000 wiernych), 8 km od Szarogrodu.
Zachował się też unicki monastyr Nikołajewski (1745), zbudowany na miejscu wczeniejszego (powstałego w zamkowych ruinach, a przeniesionego tu z Kalinówki), zniszczonego przez Turków. Zamieniony (1795) przez władze carskie na prawosławny klasztor został (1797) siedzibš seminarium duchownego. oraz murowana synagoga (1589).
Obecnie (od 1991 roku) miasto rejonowe w obwodzie winnickim Ukrainy.